Hooglander, Ecomare, Pam Lindeboom

Natuurbeheersmaatregelen

In de duinen moesten boeren vroeger regelmatig de duinvalleien maaien of afbranden om de korte begroeiing te houden die geschikt was voor begrazing. Hierdoor ontstonden omstandigheden waarbij bijvoorbeeld planten als de vleeskleurige orchis en teer guichelheil konden groeien. Omdat we tegenwoordig deze planten willen beschermen doen natuurbeheerders de boeren van vroeger na met behulp van natuurbeheersmaatregelen. Natuurbeheersmaatregelen worden toegepast om vele soorten landschappen te behouden die zonder ingrijpen van de mens zouden verdwijnen. Ze worden in de kuststreek vooral toegepast in de duinen en kwelders.

  • Bestrijden van natuurlijke successie
    Succesie, Ecomare, Marike van der Paauw en Gerbrand Gaaff

    Als we de natuur zijn gang zouden laten gaan ontstaat in veel gebieden door natuurlijke successie uiteindelijk bos. Een voorheen gemaaid grasland waar men vervolgens de natuur zijn gang laat gaan verandert langzaam in een ruig grasland. Daarna ontstaan er struwelen van struiken en hoge kruiden. Langzaam maar zeker komen er enkele bomen op het voormalige grasland te staan. Er komen meer en meer bomen en zo ontstaat er een bos. Als het bos ouder wordt gaan er af en toe bomen dood van ouderdom. Deze bomen vallen om bij harde wind en zo ontstaat weer een open plek waar de successie opnieuw kan beginnen totdat het bos weer dicht is gegroeid. Maar de natuurbeherende organisaties willen niet overal bos: soortenrijke graslanden, open, voedselarme moerasgebieden en uitgestrekte heidevelden staan hoog op de lijst van meest gewaardeerde natuurterreinen. Deze landschapstypen zouden echter op den duur allemaal 'verbossen'. Men heeft dus extra maatregelen nodig om die verbossing tegen te gaan.
    Deze redenering brengt een merkwaardige paradox aan het licht. Het behoud van de ene vorm van natuur, open landschap, maakt het nodig dat een andere vorm van natuur, successie naar bos, kunstmatig wordt geblokkeerd. Dit kan een dilemma zijn omdat niet iedereen hetzelfde over de te maken keuzes denkt.

  • Bestrijden van milieu-invloeden

    Naast de natuurlijke successie spelen ook invloeden van menselijke oorsprong een rol. Voorbeelden van dat soort invloeden zijn de sterk verzuurde neerslag, de sterke verhoging van de hoeveelheid stikstof die via de lucht terecht komt in de natuurgebieden, de sterke ontwatering van moerasgebieden en de verhoging van de fosfaatbelasting van voedselarme moerassen door de inlaat van voedselrijk, gebiedsvreemd water. Dit soort processen hebben doorgaans ongewenste gevolgen: heidevelden vergrassen, orchideeënrijke natte graslanden veranderen in rietvelden. Men kan de gevolgen van dit soort invloeden voor een deel bestrijden met beheersmaatregelen.

  • Planten versus ganzen

    Een goed voorbeeld van een gebied waar beheersmaatregelen bepalen hoe de natuur eruit ziet, is langs de Amstelmeerdijk. In dit gebied kunnen zowel bijzondere plantensoorten als veel grauwe ganzen voorkomen, maar die gaan niet samen. De ganzen vertrappen de planten en veroorzaken afkalving van de waterkant. Landschap Noord-Holland stond voor de keuze tussen de vogels en de planten en besliste uiteindelijk in het voordeel van de vegetatie. Nu ontstaat er natuur met een grote diversiteit aan plantensoorten, zoals rode en stijve ogentroost, duizendguldenkruid, ratelaar, moeraswespenorchis en goudknopje, terwijl de snel groeiende groep grauwe ganzen door jacht in toom wordt gehouden.

  • Methoden

    In dit hoofdstuk worden de beheersmaatregelen begrazen, maaien, kappen, ringen en omtrekken, branden, niets doen, plaggen, chopperen en inrasteren beschreven.

Dieren en planten

Water en land

Mens en Milieu

Natuurbescherming   Natuurbeheersmaatregelen   Begrazen   Maaien en afvoeren   Branden   Plaggen