Wadden

Volgens de Natuurverkenning 1997, van onder andere het RIVM, zijn op dit moment de duinen, het getijdengebied en (grote delen van) de kustzone de internationaal belangrijkste ecosystemen die in Nederland voorkomen. Van het Europese duin- en kwelderareaal is 7% in Nederland gelegen. Van de wadden komt zelfs 13% van het totale Europese en West-Afrikaanse areaal in Nederland voor. Met het behoud van deze ecosystemen wordt een belangrijke bijdrage geleverd aan de internationale biodiversiteit.

Het ecosysteem van de Waddenzee bestaat uit een kustzee met geulen en platen. De geulen ontstaan door getijdenwerking, de platen worden met vloed overstroomd. De kustzee wordt aan de landzijde omzoomd met kwelders. Het proces dat al het leven beheerst is het getij. De ecologische dynamiek van het gebied is hoog. Deze hoge dynamiek wordt veroorzaakt door een grote troebelheid, sterke temperatuurswisselingen en overgangen van zoute naar minder zoute omstandigheden. Ook de bodem staat bloot aan een hoge dynamiek. Zand en klei worden op sommige plekken afgezet (sedimentatie) en op andere plekken weer weggeslagen (erosie).
Kenmerkend voor dit ecosysteem zijn de kiezelwiergemeenschappen op de platen, het voorkomen van velden zeegras en rijke bodemfauna. Het systeem is belangrijk voor vele soorten vis, die hier op kunnen groeien. Ook steltlopers en zeehonden zijn voor een belangrijk deel afhankelijk van dit ecosysteem.
In sommige delen van het waddengebied is er ook nog de invloed van een uitstromende rivier merkbaar, zodat een brakwatermilieu ontstaat. De Dollard is hiervan een voorbeeld. Dit soort gebieden zou je een apart ecosysteem kunnen noemen. Vroeger was de Zuiderzee ook zo'n gebied Het instromende zoete water geeft een geleidelijke overgang van zoet naar zout water (zoet-zoutgradiënt). Deze overgang is van belang voor tal van organismen. De grauwe gans en de rietzanger hebben brakke kwelders nodig als broedgebied. Vissen als de paling, de steur en de zalm gebruiken de gradiënt voor oriëntatie tijdens de trek. Bot is een typische brakwatervis.

De Noordzee wordt tot één ecosysteem gerekend. Dit ecosysteem wordt opgesplitst in verschillende zones, die onderling in waterdiepte en bodemsoort verschillen. De kust vormt de begrenzing, daarachter bevindt zich de zeebodem met tal van banken en ruggen. De verschillen in waterdiepte en bodemsoort zijn de criteria voor de onderverdeling in zones.

De eerste zone is de diepe sedimentatiezone. Deze zone is dieper dan 40 meter. De bodem bestaat uit slib en fijn zand. De lage ecologische dynamiek geeft een grote soortenrijkdom in deze zone. Het is een belangrijke paaiplaats voor haring. De diepe sedimentatiezone bevindt zich ten noorden van 54 graden NB (uitgezonderd de Doggersbank).
De tweede zone is de frontzone met een diepte van 30 tot 40 meter. Deze zone vormt de grens tussen twee verschillende waterpakketten. Door verschil in temperatuur of zoutgehalte kunnen twee watermassa's slecht mengen. De plaats waar deze scheiding tussen twee watermassa's zich voordoet, wordt een front genoemd. De bodem bestaat uit slibhoudend zand, silt en klei. De zone vormt het overgangsgebied tussen het erosiegebied in het zuiden en het sedimentatiegebied in het noorden. Het Friese Front ligt in deze zone. Hier slaan veel voedingsstoffen neer, waardoor een rijke bodemfauna kan ontstaan. Daarom is de zone ook van groot belang voor zeezoogdieren en zeevogels.

De gebieden die niet dieper zijn dan 20 meter en een zandige bodem hebben, worden tot de ondiepe erosiezone (derde zone) gerekend. De Doggersbank en de zuidelijke Noordzee vallen in deze zone. In de winter komen hier veel alkachtigen en zee-eenden voor. Het gebied is ook een paaiplaats voor spiering, schol en haring.
De vierde zone is de ondiepe zandige kust. Deze zone is niet dieper dan 30 meter en de bodem bestaat uit zandgolven en zandbanken. Zo nu en dan vormt zich in het kustwater een zoete bovenlaag als gevolg van de uitstroom van rivieren. De zone is als kinderkamer van belang voor vele vissoorten.

Het ecosysteem van kusten is zeer divers. Het bevat vele elementen: strand, duingraslanden, open duinvegetaties, meren, beekjes, natte valleien, struwelen, bossen, kwelders en wadden. De kenmerkende processen voor al deze elementen zijn duinvorming, vegetatie-ontwikkeling en een ongestoorde hydrologie. Doordat er vele elementen binnen het ecosysteem zitten is de verscheidenheid aan soorten ook zeer groot. Deze elementen zijn verder uitgewerkt bij het onderwerp landschap.